حروف و آواز نهانيند و گويند پديد كن آنها يا خود اين آدم خاطره‌دار است يا آدمى ديگر ، يا يك موجود روحانى جدا كه تواند اين حروف و آوازها را به اين آدم القاء كند خواه پرى و ديو باشد يا فرشته يا بايد گفت خدا آفريننده اين خاطره‌ها است . بخش نخست كه گوئيم خود آدمى آنها را پديد كند نادرست است ، زيرا بخواست آدمى نيستند و خواهى نخواهى بذهن او آيند چنانچه آدمى ديگر هم نتواند خاطره ساز ديگرى شود ، و ميماند همين كه كار پرى يا فرشته يا كار خدا باشد ، آنان كه معتقدند خدا زشت كار نشود بايد بگويند خاطره‌هاى بد و زشت كار خدا نيست و ناچار كار پرى و ديو است ، و آنان كه معتقدند هيچ كارى از خدا زشت شمرده نشود ، مانعى ندارند كه همه را آفريده خدا دانند . و بدان كه ثنويه گويند براى جهان دو خدا است يكى نيك كه سپاهش فرشته‌هايند و ديگرى بد كه سپاهش ديوانند و پيوسته با هم ستيزه جويند و هر چه در جهانست وابسته بيكى از آن دو تا است ، و خاطره‌هاى واداركن به كارهاى خير كه پندار نيكند كار سپاه خدايند و پندارهاى بدكار سپاه ديو ، و بايد بدانى اثبات دو خدا بدليلها كه در جاى خود آورده‌اند نادرست است ، اينست پايان گفتار در اين باب . مسأله 12 [ در قدرت ديوها ] - برخى معتقدند ديوها مىتوانند زنده كنند ، بميرانند ، جسم بيافرينند اشخاص را از صورت خود به صورت ديگر بگردانند ، برخى منكر اين احوالند گفته‌اند توانا بر هيچ كدام از اين كارها نيستند ، و اصحاب ما دليل آوردند بر اينكه توانائى بر آفرينش و بود كردن و پذيرش براى جز خدا نيست ، و اين عقائد سراسر نادرستند ، ولى معتزله گويند آدمى ميتواند برخى پديده‌ها بيافريند و از اين رو نياز دارند دليل بياورند كه ديوان نتوانند جسم و زندگى آفرينند و دليلشان اينست كه شيطان جسم است و هر جسمى داراى نيروى جدا از خود است ،